การใช้ชีวิตคนเดียวในวัยสูงอายุไม่ได้หมายความว่าจะต้องพึ่งพาผู้อื่นตลอดเวลา ผู้สูงอายุจำนวนมากยังสามารถดูแลตัวเอง ใช้ชีวิตประจำวัน และตัดสินใจเรื่องต่าง ๆ ได้อย่างอิสระ แต่สิ่งสำคัญคือควรเตรียมความพร้อมสำหรับเหตุการณ์ที่อาจเกิดขึ้นโดยไม่คาดคิด เช่น การหกล้ม เจ็บป่วยกะทันหัน ไฟฟ้าดับ หรือไม่สามารถติดต่อคนรอบตัวได้
“แผนฉุกเฉิน” จึงไม่ใช่เรื่องที่ต้องรอให้เกิดเหตุร้ายก่อน แต่เป็นการเตรียมข้อมูล อุปกรณ์ และคนที่สามารถช่วยเหลือได้ เพื่อให้เมื่อเกิดเหตุจริง ผู้สูงอายุหรือคนใกล้ชิดสามารถรับมือได้รวดเร็วขึ้น
1. เตรียมเบอร์โทรศัพท์ฉุกเฉินไว้ในจุดที่มองเห็นง่าย
สิ่งแรกที่ควรมีคือรายชื่อเบอร์โทรศัพท์สำคัญ ไม่ควรเก็บไว้เฉพาะในโทรศัพท์มือถือ เพราะในบางสถานการณ์อาจหาโทรศัพท์ไม่พบ แบตเตอรี่หมด หรือผู้สูงอายุใช้งานโทรศัพท์ได้ไม่สะดวก
ควรเขียนหรือพิมพ์เบอร์โทรศัพท์ไว้ด้วยตัวอักษรขนาดใหญ่ เช่น
- ลูก หลาน หรือญาติใกล้ชิด
- เพื่อนบ้านที่ไว้ใจได้
- ผู้ดูแลหรือผู้ช่วยดูแล
- โรงพยาบาลหรือสถานพยาบาลที่ใช้บริการประจำ
- เบอร์ฉุกเฉินการแพทย์ 1669
อาจติดไว้บริเวณโทรศัพท์ ตู้เย็น หรือจุดที่มองเห็นได้ง่าย และควรตั้งค่ารายชื่อสำคัญในโทรศัพท์ให้โทรออกได้สะดวก นอกจากนี้ ยังสามารถดูเบอร์สายด่วนและช่องทางขอความช่วยเหลืออื่น ๆ ที่สำคัญสำหรับผู้สูงวัยเพิ่มเติมได้ที่ รวมสายด่วนสำคัญสำหรับผู้สูงวัย ความช่วยเหลือใกล้ตัว แค่ปลายนิ้ว
2. ทำบัตรข้อมูลสุขภาพส่วนตัว
เมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน ข้อมูลสุขภาพพื้นฐานอาจช่วยให้เจ้าหน้าที่หรือบุคคลที่เข้ามาช่วยเหลือเข้าใจอาการได้รวดเร็วขึ้น
- ควรเตรียมข้อมูล เช่น ชื่อ-นามสกุล อายุ โรคประจำตัว ยาที่ใช้เป็นประจำ ประวัติการแพ้ยา ชื่อแพทย์หรือโรงพยาบาลที่รักษา รวมถึงเบอร์ติดต่อญาติ
- ควรเก็บไว้ในกระเป๋าสตางค์ หรือวางไว้ในจุดที่คนในบ้านและญาติทราบร่วมกัน และควรอัปเดตเมื่อมีการเปลี่ยนยา เปลี่ยนการรักษา หรือมีข้อมูลสุขภาพใหม่
3. ปรับบ้านให้ลดความเสี่ยงต่อการหกล้ม
การหกล้มเป็นหนึ่งในเหตุการณ์สำคัญที่ควรระวัง โดยเฉพาะสำหรับผู้สูงอายุที่อยู่บ้านเพียงลำพัง กรมอนามัยระบุว่าปัจจัยเสี่ยงอาจเกี่ยวข้องกับทั้งสภาพร่างกาย พฤติกรรม และสภาพแวดล้อมภายในบ้าน เช่น พื้นลื่น พื้นต่างระดับ หรือบันไดที่ไม่มีราวจับ
สิ่งที่ควรตรวจสอบ ได้แก่
- เก็บสายไฟและสิ่งของไม่ให้กีดขวางทางเดิน
- เช็ดพื้นให้แห้ง โดยเฉพาะบริเวณห้องน้ำและห้องครัว
- เพิ่มแสงสว่างบริเวณทางเดินและบันได
- ติดตั้งราวจับในห้องน้ำหรือจุดที่จำเป็น
- เลือกใช้รองเท้าที่กระชับและช่วยลดการลื่น
- หากเป็นไปได้ จัดห้องนอนไว้ชั้นล่างเพื่อลดการขึ้นลงบันได
แนวทางจากกรมอนามัยและโรงพยาบาลศิริราชยังเน้นเรื่องการจัดบ้านให้เป็นระเบียบ มีแสงสว่างเพียงพอ และลดสิ่งกีดขวางที่อาจทำให้สะดุดล้มได้
4. กำหนด “คนติดต่อฉุกเฉิน” และนัดหมายติดต่อกันเป็นประจำ
ผู้สูงอายุที่อยู่คนเดียวไม่จำเป็นต้องมีคนอยู่ด้วยตลอดเวลา แต่ควรมีบุคคลใกล้ชิดอย่างน้อย 1–2 คนที่สามารถติดต่อได้เมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน เช่น ลูก หลาน ญาติ หรือเพื่อนบ้านที่ไว้ใจได้ คนในครอบครัวอาจตกลงกันเรื่องการติดต่อเป็นประจำ เช่น โทรศัพท์หรือส่งข้อความหากันวันละครั้งในช่วงเวลาที่กำหนด เพื่อให้ทราบว่าผู้สูงอายุยังใช้ชีวิตได้ตามปกติ หากถึงเวลาที่นัดหมายแล้วไม่สามารถติดต่อได้ อาจโทรซ้ำ หรือติดต่อคนที่อยู่ใกล้ให้ช่วยตรวจสอบตามความเหมาะสม
นอกจากนี้ ควรแจ้งให้คนที่เป็นผู้ติดต่อฉุกเฉินทราบข้อมูลสำคัญ เช่น ที่อยู่ โรคประจำตัว ยาที่ใช้เป็นประจำ โรงพยาบาลที่รักษา และบุคคลอื่นที่สามารถติดต่อได้ เพื่อให้สามารถประสานความช่วยเหลือได้สะดวกขึ้นหากเกิดเหตุไม่คาดคิด
5. เตรียมโทรศัพท์ให้พร้อมใช้งานเสมอ
ควรวางโทรศัพท์ไว้ในจุดที่หยิบถึงง่าย และตั้งค่ารายชื่อคนในครอบครัวหรือผู้ติดต่อฉุกเฉินให้โทรออกได้สะดวก พร้อมตรวจสอบแบตเตอรี่และสัญญาณให้พร้อมใช้งานอยู่เสมอ
หากใช้สมาร์ตโฟน อาจพิจารณาติดตั้ง ThaiEMS 1669 ของสถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ ซึ่งเป็นอีกช่องทางสำหรับแจ้งเหตุฉุกเฉิน โดยควรเลือกวิธีที่ผู้สูงอายุคุ้นเคยและสามารถใช้งานได้จริงเมื่อต้องขอความช่วยเหลือ
6. เตรียมของจำเป็นสำหรับเหตุไม่คาดคิด
ภายในบ้านควรมีของใช้จำเป็นที่หยิบใช้ได้ง่าย เช่น ยาที่จำเป็น น้ำดื่ม อาหารที่เก็บไว้ได้นาน ไฟฉาย แบตเตอรี่สำรอง และอุปกรณ์ปฐมพยาบาลเบื้องต้น นอกจากนี้ ควรจัดยาและของใช้ประจำไว้ในตำแหน่งที่เข้าถึงง่าย ไม่ต้องปีนเก้าอี้หรือเอื้อมหยิบจากที่สูง เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดอุบัติเหตุ
อยู่คนเดียวได้ แต่ไม่ควรรับมือกับทุกอย่างเพียงลำพัง
การมีแผนฉุกเฉินไม่ได้หมายความว่าผู้สูงอายุจะต้องกังวลกับเหตุร้ายตลอดเวลา แต่เป็นการเตรียมตัวเพื่อให้ใช้ชีวิตได้อย่างมั่นใจมากขึ้น เพียงมีเบอร์ติดต่อที่พร้อมใช้ ข้อมูลสุขภาพที่เป็นปัจจุบัน บ้านที่ปลอดภัย และคนใกล้ชิดที่สามารถช่วยตรวจสอบได้เมื่อเกิดเหตุ ก็อาจช่วยลดความเสี่ยงและทำให้การขอความช่วยเหลือเป็นไปอย่างรวดเร็วขึ้น สำหรับผู้สูงอายุที่อยู่คนเดียว การเตรียมแผนฉุกเฉินจึงอาจเป็นอีกส่วนหนึ่งของการใช้ชีวิตอย่างอิสระ เพราะการดูแลตัวเองที่ดี ไม่ได้หมายถึงการทำทุกอย่างคนเดียว แต่คือการรู้ว่าหากเกิดเหตุขึ้น จะสามารถขอความช่วยเหลือจากใครและอย่างไร
