ปัจจุบันประเทศไทยกำลังเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงทางประชากรครั้งใหญ่ เมื่อสัดส่วนประชากรผู้สูงอายุในวัย 60 ปีขึ้นไปเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องจนแตะระดับที่มีความสำคัญต่อโครงสร้างสังคมและเศรษฐกิจของประเทศ โดยในปี 2023 ประเทศไทยแตะระดับที่มีผู้สูงอายุคิดเป็นประมาณ 20% ของประชากรทั้งประเทศ ซึ่งถือเป็นจุดที่ประเทศไทยเข้าสู่สถานะของ “Aged Society” ตามนิยามขององค์การสหประชาชาติ และกำลังก้าวเข้าสู่ “Super Aged Society” หรือสังคมสูงวัยระดับสุดยอด ที่มีผู้สูงอายุมากกว่า 28% ภายในทศวรรษที่จะถึงนี้
Super Aged Society คืออะไร
คำว่า Super Aged Society เป็นระดับหนึ่งของสังคมผู้สูงอายุที่ใช้ในการวัดสัดส่วนประชากรตามช่วงอายุ โดยทั่วไปแบ่งออกเป็นสามระดับหลัก ได้แก่
- Aging Society — เมื่อประชากรอายุ 60 ปีขึ้นไปคิดเป็นเกิน 10% ของประชากรทั้งหมด
- Aged Society — เมื่อสัดส่วนดังกล่าวมากกว่า 20%
- Super Aged Society — เมื่อสัดส่วนผู้สูงอายุเกินกว่า 28%
การเข้าสู่ Super Aged Society หมายความว่า ประเทศมีจำนวนประชากรสูงวัยมากขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ซึ่งสะท้อนถึงความสำเร็จในการพัฒนาด้านสุขภาพ การแพทย์ และคุณภาพชีวิตที่ทำให้ผู้คนมีอายุยืนยาวขึ้น แต่ในขณะเดียวกันก็สร้างผลกระทบต่อระบบเศรษฐกิจ สังคม และแรงงานที่ต้องได้รับการเตรียมพร้อมอย่างเป็นระบบ
ไทยอยู่จุดไหนของสังคมสูงวัย
จากรายงานล่าสุดพบว่าในปี 2023 ไทยมีผู้สูงอายุวัย 60 ปีขึ้นไปมากกว่า 13 ล้านคน หรือคิดเป็นประมาณ 20% ของประชากรทั้งหมด ซึ่งจัดอยู่ในสถานะสังคมผู้สูงอายุสมบูรณ์ (Aged Society) แล้ว และคาดการณ์ว่าภายในปี 2031–2033 อัตราส่วนผู้สูงอายุจะเพิ่มขึ้นจนเข้าข่ายเป็น Super Aged Society โดยมีผู้สูงอายุประมาณ 28% ของประชากรทั้งหมด
การเปลี่ยนผ่านนี้เกิดขึ้นเร็วกว่าในหลายประเทศในเอเชียอย่างจีนและสิงคโปร์ ซึ่งต้องใช้เวลานานกว่าการเปลี่ยนโครงสร้างประชากรในช่วงเดียวกัน ความเร็วของการเปลี่ยนแปลงนี้เรียกร้องให้ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และครอบครัวต้องเตรียมตัวให้พร้อมเพื่อรองรับสังคมสูงวัยที่กำลังมาถึง
ผลกระทบต่อครอบครัว ระบบดูแล และเศรษฐกิจ
การเพิ่มขึ้นของจำนวนผู้สูงอายุส่งผลกระทบต่อหลายมิติ โดยเฉพาะด้านเศรษฐกิจและการดูแลสวัสดิการของประเทศ หนึ่งในความท้าทายสำคัญคือการลดลงของสัดส่วนประชากรวัยทำงาน ทำให้แรงงานมีจำนวนลดลงและอาจส่งผลต่อการเติบโตของผลิตภาพและ GDP ของประเทศในระยะยาว
นอกจากนี้การเพิ่มของผู้สูงอายุก็มาพร้อมกับภาระด้านสุขภาพและการดูแลที่สูงขึ้น ระบบสาธารณสุขจะต้องเผชิญกับค่าใช้จ่ายที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง เช่น เบาหวาน โรคหัวใจ และความเสื่อมของอวัยวะที่ต้องการการรักษาเป็นระยะยาว
ในระดับครอบครัวเอง ผู้สูงอายุที่ไม่มีเงินออมเพียงพออาจต้องพึ่งพาลูกหลานหรือระบบสวัสดิการของรัฐเพิ่มมากขึ้น ซึ่งอาจกลายเป็นภาระทางการเงินและสังคมที่ต้องได้รับการสนับสนุนอย่างรอบด้าน
โอกาสใหม่ของธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับผู้สูงอายุ
แม้ว่าสังคมสูงวัยจะสร้างความท้าทายทางเศรษฐกิจ แต่ก็เปิดโอกาสใหม่ๆ ให้กับภาคธุรกิจ โดยเฉพาะในกลุ่มที่ตอบโจทย์การใช้ชีวิตของผู้สูงอายุหรือที่เรียกว่า Silver Economy เช่น สินค้าเพื่อสุขภาพ บริการดูแลระยะยาว เทคโนโลยีเพื่อผู้สูงอายุ และการพัฒนาที่อยู่อาศัยที่เหมาะสมสำหรับวัยเกษียณ
รายงานจาก TDRI ระบุว่าการใช้จ่ายของผู้สูงอายุในไทยมีมูลค่ามากกว่า 2.18 ล้านล้านบาทในปี 2023 และคาดว่าจะเพิ่มขึ้นเป็นกว่า 3.5 ล้านล้านบาทภายในปี 2033 แสดงให้เห็นว่ากลุ่มผู้บริโภคนี้มีศักยภาพทางเศรษฐกิจสูงและเป็นตลาดที่ “ไม่ควรมองข้าม”
นอกจากนี้ผู้สูงอายุจำนวนไม่น้อยยังคงมีบทบาทในแรงงาน แม้ว่าอายุจะมากขึ้น ซึ่งถือเป็นโอกาสสำหรับการพัฒนาอาชีพที่เหมาะสมกับวัย เช่น งานแบบยืดหยุ่น งานพาร์ทไทม์ หรือบริการให้คำปรึกษาที่ใช้ประสบการณ์ชีวิตและทักษะเฉพาะทาง
ที่มาข้อมูล
https://www.nationthailand.com/blogs/business/economy/40056053
https://www.ntkgoodhealth.com/ผู้สูงอายุ/สังคม/
https://www.globe.co.th/business/economy/thailands-aging-demographic-challenges-its-economic-growth/
https://www.nationthailand.com/business/economy/40052218
