เมื่อสังคมไทยก้าวเข้าสู่ยุคสังคมสูงวัยอย่างชัดเจน จำนวนประชากรผู้สูงอายุเพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ ทำให้การออกแบบสภาพแวดล้อมเมือง โดยเฉพาะทางเท้า ทางลาด บันไดเลื่อน และระบบขนส่งสาธารณะ เป็นเรื่องสำคัญต่อคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุอย่างยิ่ง การใช้ไม้เท้าเพื่อช่วยพยุงเดินจึงไม่ได้เป็นเรื่องเล็กน้อย แต่เกี่ยวข้องโดยตรงกับความปลอดภัย ความสะดวก และความมั่นใจในการใช้ชีวิตในเมืองใหญ่ที่ซับซ้อนในปัจจุบัน
ความสำคัญของทางเท้าที่เอื้อต่อการเดิน
งานวิจัยในไทยพบว่า ทางเท้าที่ปลอดภัยและเหมาะสมกับผู้สูงอายุ มีผลต่อการเข้าถึงบริการสาธารณะและสิ่งอำนวยความสะดวกในชุมชนอย่างมีคุณภาพ การออกแบบทางเท้าที่ดีไม่เพียงแต่ส่งเสริมการเดินเท้า แต่ยังช่วยลดการเกิดอุบัติเหตุและการล้มได้อย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะสำหรับคนที่ต้องพึ่งพาไม้เท้าในการเดินประจำวัน
การศึกษาที่จังหวัดขอนแก่นพบว่า ผู้สูงอายุเดินเป็นส่วนหนึ่งของกิจวัตรประจำวัน เช่น ไปตลาดหรือสวนสาธารณะหลายครั้งต่อสัปดาห์ และการมีทางเท้าที่ปลอดภัยเชื่อมต่อกับบริการต่างๆ ถือเป็นปัจจัยสำคัญในการทำกิจกรรมด้วยตนเอง โดยไม่ต้องพึ่งพาผู้อื่น
ในกรุงเทพมหานครเอง สภาพทางเท้าได้รับการพัฒนาขึ้นอย่างต่อเนื่อง ภายใต้นโยบาย “กรุงเทพเดินได้เดินดี” ที่มุ่งเน้นให้ทางเท้าเป็นอารยสถาปัตย์ที่รองรับทุกกลุ่มคน โดยการลดระดับทางเท้า ปรับให้เรียบต่อเนื่อง และเชื่อมต่อกับระบบขนส่งสาธารณะ
ทางเท้าและการเข้าถึงระบบขนส่ง
ทางเท้าที่ออกแบบมาอย่างดีไม่เพียงแต่ช่วยให้ผู้สูงอายุเดินได้สะดวก แต่ยังทำให้การเข้าถึงระบบขนส่งสาธารณะ เช่น รถไฟฟ้า BTS / MRT ง่ายขึ้นด้วย เว็บไซต์ Accessibility Is Freedom ระบุถึงการติดตั้งลิฟต์และสิ่งอำนวยความสะดวกพื้นฐานบนระบบรถไฟฟ้า เพื่อให้ผู้สูงอายุและผู้ใช้ไม้เท้าสามารถขึ้น-ลงได้ปลอดภัย โดยไม่ต้องกังวลเรื่องขั้นบันไดสูงหรือช่องว่างในการก้าว
งานวิจัยอีกฉบับเกี่ยวกับแนวทางพัฒนาการเข้าถึงระบบขนส่งสาธารณะในกรุงเทพฯ ชี้ว่าการมีสิ่งอำนวยความสะดวก เช่น ทางลาด ลิฟต์ การจัดเจ้าหน้าที่อำนวยความสะดวก และป้ายบอกทางที่ชัดเจน เป็นสิ่งจำเป็นเพื่อให้ผู้สูงอายุสามารถใช้งานระบบขนส่งอย่างเท่าเทียม
บันไดเลื่อนและการเปลี่ยนระดับพื้น
บันไดเลื่อนในสถานีขนส่งหรือห้างสรรพสินค้าเขียวมีการเคลื่อนไหวต่อเนื่อง ซึ่งอาจเป็นอุปสรรคสำหรับผู้สูงอายุที่มีปัญหาทรงตัวหรือกล้ามเนื้ออ่อนแรง ในหลายพื้นที่ การมี ทางลาดหรือไฟฟต์พร้อมป้ายบอกทางที่ชัดเจน จะช่วยให้ผู้สูงอายุที่ต้องพึ่งไม้เท้าสามารถเปลี่ยนระดับพื้นได้อย่างปลอดภัยและง่ายขึ้น โดยไม่ต้องใช้แรงมากเกินไป นี่คือหัวใจของการออกแบบที่เรียกว่า Universal Design การออกแบบเพื่อทุกคน ไม่ว่าจะเป็นเด็ก ผู้สูงอายุ หรือคนที่มีความสามารถจำกัด
สิ่งที่ควรคำนึงเมื่อใช้ไม้เท้าในเมือง
- ตรวจสอบพื้นทางเท้า: ทางเท้าที่ไม่เรียบ หรือมีรอยแตก อาจทำให้ไม้เท้าติดขัดและเกิดการล้มได้ง่าย
- เลือกเส้นทางที่มีทางลาดและลิฟต์: โดยเฉพาะเมื่อใช้ระบบขนส่งสาธารณะ
- เว้นระยะสัญจรที่ชัดเจน: หลีกเลี่ยงการเดินบนทางเท้าที่มีสิ่งกีดขวาง เช่น ร้านค้า หรือป้ายโฆษณา
- ฝึกฝนการจับไม้เท้าให้มั่นคง: เพื่อช่วยในการทรงตัวขณะเปลี่ยนระดับพื้นที่หรือขึ้นลงบันไดเลื่อน
การใช้ชีวิตในเมืองใหญ่ไม่จำเป็นต้องเป็นเรื่องยากสำหรับผู้สูงอายุ แม้ต้องใช้ไม้เท้าช่วยพยุง ตราบใดที่พื้นที่สาธารณะ จากทางเท้า ระบบขนส่ง และบันไดเลื่อน ถูกออกแบบให้ เข้าถึงง่าย ปลอดภัย และตอบโจทย์ความต้องการของทุกคน โดยเฉพาะผู้สูงอายุ การออกแบบเมืองที่ใส่ใจเรื่องเหล่านี้ไม่เพียงช่วยให้การเดินทางปลอดภัยขึ้นเท่านั้น แต่ยังช่วยให้ผู้สูงอายุมีอิสระในการใช้ชีวิต เพิ่มคุณภาพชีวิตอย่างยั่งยืนในสังคมเมืองที่กำลังเปลี่ยนไป
ที่มาข้อมูล
https://so05.tci-thaijo.org/index.php/romphruekj/article/view/257200
https://www.wazzadu.com/article/5044
https://expo.kmitl.ac.th/en/innovations/sidewalk-development-to-promote-accessibility-of-public-serviers-for-eldery-people-a-case-study-of-khon-kaen-city-municipality
https://accessibilityisfreedom.org/
