การดื่มน้ำเป็นกิจวัตรที่ดูเหมือนไม่มีอันตราย แต่สำหรับผู้สูงอายุ การดื่มน้ำหรือของเหลวอาจกลายเป็นความเสี่ยงต่อชีวิตได้ หากเกิดภาวะ “การสำลักในผู้สูงอายุ” ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของการเกิด ปอดอักเสบจากการสำลัก (Aspiration Pneumonia) และเป็นหนึ่งในสาเหตุการเสียชีวิตที่พบได้บ่อยในผู้สูงวัย
หลายครอบครัวมักไม่ตระหนักว่า การสำลักไม่จำเป็นต้องเกิดจากอาหารแข็งเท่านั้น แม้แต่น้ำเปล่า นม หรือซุปใส หากกลืนผิดจังหวะ ก็สามารถไหลเข้าสู่หลอดลมและปอดได้เช่นกัน
การกลืนเสื่อมในผู้สูงอายุ ภาวะที่มองไม่เห็นแต่เสี่ยงสูง
ผู้สูงอายุจำนวนมากมีภาวะที่เรียกว่า “การกลืนลำบาก” หรือ Dysphagia ซึ่งเกิดจากการเสื่อมของกล้ามเนื้อและระบบประสาทที่ควบคุมการกลืน การกลืนที่ไม่สมบูรณ์ทำให้กล่องเสียงปิดไม่สนิท ส่งผลให้ของเหลวหรืออาหารบางส่วนไหลเข้าสู่ทางเดินหายใจแทนที่จะลงสู่หลอดอาหาร
ที่น่ากังวลคือ ผู้สูงอายุบางรายอาจเกิดภาวะ “สำลักแบบเงียบ” (Silent Aspiration) ซึ่งไม่มีอาการไอหรือสำลักให้เห็นอย่างชัดเจน ทำให้คนในครอบครัวไม่ทันสังเกต จนกระทั่งเกิดการติดเชื้อในปอดตามมา
ข้อมูลจาก PubMed ระบุว่า ภาวะ dysphagia เป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญของการเกิดปอดอักเสบในผู้สูงอายุ และพบได้บ่อยมากในกลุ่มอายุ 60 ปีขึ้นไป
ปอดอักเสบจากการสำลัก สาเหตุการเสียชีวิตที่พบบ่อยในผู้สูงอายุ
ปอดอักเสบจากการสำลัก (Aspiration Pneumonia) เกิดขึ้นเมื่ออาหาร น้ำ น้ำลาย หรือเชื้อโรคจากช่องปากเข้าสู่ปอด ทำให้เกิดการอักเสบและติดเชื้ออย่างรุนแรง งานวิจัยจำนวนมากยืนยันว่า โรคนี้เป็นหนึ่งในสาเหตุหลักของการเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลและการเสียชีวิตในผู้สูงอายุ
งานวิจัยที่เผยแพร่ในวารสาร Journal of Thoracic Disease ระบุว่า ผู้สูงอายุที่มีปัญหาการกลืนมีความเสี่ยงต่อการเกิด Aspiration Pneumonia สูงกว่าคนทั่วไปหลายเท่า และอัตราการเสียชีวิตจากปอดอักเสบชนิดนี้สูงกว่าปอดอักเสบทั่วไปอย่างมีนัยสำคัญ
ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้ผู้สูงอายุสำลักง่าย
ปัจจัยที่ทำให้การสำลักเกิดขึ้นได้ง่ายในผู้สูงอายุ ได้แก่อายุที่เพิ่มขึ้นและกล้ามเนื้ออ่อนแรง โรคหลอดเลือดสมอง อัลไซเมอร์ พาร์กินสัน และโรคทางระบบประสาท ภูมิคุ้มกันที่ลดลง การนั่งหรือเอนตัวในท่าที่ไม่เหมาะสมขณะดื่มน้ำหรือรับประทานอาหาร
สุขอนามัยช่องปากที่ไม่ดี ซึ่งเป็นแหล่งสะสมเชื้อโรค
การศึกษาจาก PMC ระบุว่า ผู้สูงอายุที่มีภาวะกลืนผิดปกติ มีโอกาสเกิดปอดอักเสบจากการสำลักสูงถึง 30–40 เปอร์เซ็นต์
แนวทางป้องกันการสำลักที่ครอบครัวควรรู้
การป้องกันการสำลักในผู้สูงอายุสามารถทำได้ หากเริ่มใส่ใจตั้งแต่เรื่องเล็ก ๆ ในชีวิตประจำวัน เช่น
- ดื่มน้ำช้า ๆ ตั้งใจกลืน ไม่ทำกิจกรรมอื่นควบคู่
- นั่งตัวตรงขณะดื่มน้ำหรือรับประทานอาหาร
- หลีกเลี่ยงการพูดคุยหรือหันศีรษะขณะมีน้ำหรืออาหารในปาก
- เลือกอาหารและของเหลวที่เหมาะสม เช่น ซุปข้นแทนซุปใสในผู้ที่กลืนยาก
- ดูแลสุขภาพช่องปากอย่างสม่ำเสมอ
การสำลักไม่ใช่เรื่องเล็ก และการดื่มน้ำก็ไม่ใช่กิจกรรมที่ปลอดภัยเสมอไปสำหรับผู้สูงอายุ ภัยเงียบจากการสำลักสามารถนำไปสู่ปอดอักเสบรุนแรงและการเสียชีวิตได้ หากไม่ได้รับการป้องกันอย่างเหมาะสม การตระหนักรู้ของผู้สูงอายุ ครอบครัว และผู้ดูแล จะช่วยลดความเสี่ยงและยืดอายุคุณภาพชีวิตของผู้สูงวัยได้อย่างแท้จริง
ที่มาข้อมูล
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12853541/
https://jtd.amegroups.org/article/view/6770/6518
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8137380/
