เมื่อผู้สูงอายุเริ่มมีอายุมากขึ้น ความสามารถในการดูแลตัวเองอาจเปลี่ยนแปลงไปทีละน้อย บางครั้งสัญญาณเหล่านี้เกิดขึ้นอย่างค่อยเป็นค่อยไป จนลูกหลานอาจไม่ทันสังเกตว่าผู้สูงอายุเริ่มต้องการความช่วยเหลือมากขึ้น
การมีคนช่วยดูแลไม่ได้หมายความว่าผู้สูงอายุจะต้องพึ่งพาผู้อื่นทั้งหมด แต่เป็นการช่วยเพิ่มความปลอดภัย ลดความเสี่ยง และทำให้สามารถใช้ชีวิตประจำวันได้เหมาะสมกับสภาพร่างกายมากขึ้น โดยเฉพาะเมื่อเริ่มมีข้อจำกัดด้านการเคลื่อนไหว ความจำ หรือสุขภาพ
6 สัญญาณที่ผู้ดูแลและลูกหลานควรสังเกต
1. เริ่มทำกิจวัตรประจำวันได้ยากขึ้น
ลองสังเกตว่าผู้สูงอายุยังสามารถอาบน้ำ แต่งตัว รับประทานอาหาร เข้าห้องน้ำ หรือเตรียมอาหารได้ด้วยตัวเองเหมือนเดิมหรือไม่ หากเริ่มทำสิ่งเหล่านี้ได้ช้าลง ต้องมีคนคอยช่วย หรือไม่สามารถทำได้อย่างปลอดภัย อาจเป็นสัญญาณว่าควรมีคนช่วยดูแลมากขึ้น
2. เดินไม่มั่นคงหรือเริ่มหกล้ม
การเดินช้าลง ทรงตัวไม่ดี จับผนังหรือเฟอร์นิเจอร์เวลาเดิน หรือมีประวัติหกล้ม ล้วนเป็นสิ่งที่ควรใส่ใจ เพราะการหกล้มอาจนำไปสู่การบาดเจ็บและทำให้ผู้สูงอายุช่วยเหลือตัวเองได้น้อยลง การดูแลเรื่องการเคลื่อนไหวและการจัดสภาพแวดล้อมให้ปลอดภัยเป็นส่วนสำคัญในการลดความเสี่ยงหกล้มในผู้สูงอายุ
3. ลืมเรื่องสำคัญในชีวิตประจำวันบ่อยขึ้น
เช่น ลืมกินยา ลืมนัดแพทย์ ลืมปิดไฟหรืออุปกรณ์ต่าง ๆ หรือสับสนกับกิจวัตรที่เคยทำเป็นประจำ หากเกิดขึ้นบ่อยและเริ่มส่งผลต่อการใช้ชีวิต ควรพูดคุยกับบุคลากรทางการแพทย์เพื่อประเมินสาเหตุ ไม่ควรสรุปเองว่าเป็นเพียงความจำเสื่อมตามวัย กรมอนามัยระบุว่าภาวะสมองเสื่อมสามารถส่งผลต่อความสามารถในการดำรงชีวิตและการช่วยเหลือตัวเองในกิจวัตรประจำวันได้
4. มีโรคประจำตัวหลายอย่างและต้องติดตามสุขภาพใกล้ชิด
หากผู้สูงอายุต้องรับประทานยาหลายชนิด ต้องวัดความดันหรือน้ำตาลเป็นประจำ หรือมีนัดพบแพทย์บ่อยขึ้น การมีคนช่วยจัดยา พาไปพบแพทย์ และติดตามข้อมูลสุขภาพอาจช่วยลดความผิดพลาดและแบ่งเบาภาระของผู้สูงอายุได้
5. อยู่บ้านคนเดียวแล้วเริ่มไม่ปลอดภัย
หากผู้สูงอายุเริ่มทำอาหารไม่สะดวก ขึ้นลงบันไดลำบาก เข้าห้องน้ำเองไม่มั่นคง หรือไม่สามารถรับมือกับเหตุฉุกเฉินได้เหมือนเดิม การมีสมาชิกครอบครัวหรือผู้ดูแลคอยช่วยเหลือในช่วงเวลาที่จำเป็นอาจเป็นทางเลือกที่เหมาะสม
6. มีการเปลี่ยนแปลงด้านอารมณ์หรือเริ่มแยกตัวจากสังคม
การไม่อยากพูดคุย ไม่สนใจกิจกรรมที่เคยชอบ หรือไม่อยากพบปะผู้คน อาจสะท้อนว่าผู้สูงอายุกำลังเผชิญกับความเหงา ความเครียด หรือปัญหาสุขภาพบางอย่าง การมีคนพูดคุยและทำกิจกรรมร่วมกันจึงมีความสำคัญต่อทั้งสุขภาพกายและใจ
เมื่อเห็นสัญญาณเหล่านี้ ควรเริ่มดูแลอย่างไร?
สิ่งสำคัญคือ ไม่ควรรอจนเกิดอุบัติเหตุหรือภาวะฉุกเฉินแล้วจึงเริ่มหาคนช่วยดูแล ลูกหลานสามารถเริ่มจากการประเมินว่าผู้สูงอายุยังทำอะไรได้ด้วยตัวเอง และเรื่องใดที่ต้องการความช่วยเหลือ จากนั้นจึงปรับบ้าน จัดกิจวัตร หรือแบ่งหน้าที่กันภายในครอบครัว หากผู้สูงอายุมีปัญหาด้านการเคลื่อนไหว ความจำ หรือสุขภาพที่ซับซ้อนมากขึ้น ควรปรึกษาแพทย์หรือบุคลากรด้านสุขภาพเพื่อประเมินความต้องการในการดูแลอย่างเหมาะสม
การมีคนช่วยดูแลตั้งแต่เนิ่น ๆ ไม่ได้แปลว่าผู้สูงอายุหมดความสามารถในการใช้ชีวิต แต่เป็นการช่วยให้ผู้สูงอายุใช้ชีวิตได้อย่างปลอดภัยและมีคุณภาพมากขึ้น
ที่มาข้อมูล
https://www.dop.go.th/th/know/13/1690
https://www.anamai.moph.go.th/th/news-anamai/45023
https://multimedia.anamai.moph.go.th/infographics/dementia-elderly/
